Ara ziraatı ve tarımsal ormancılık

Yenilikçi ve sürdürülebilir tarım uygulamaları olan birlikte ekim ve tarımsal ormancılık, iklim değişikliğine adaptasyonda temel unsurlar olarak kullanılabilecektir. Bu yaklaşımlar, iklim değişikliğinin tarım üzerindeki etkisini azaltmak için çeşitlilik ve tamamlayıcılıktan yararlanmaktadır.

Birden fazla ürün türünün aynı anda yetiştirilmesini içeren karışık ekim, arazi kullanım verimliliğini en üst düzeye çıkarır ve değişken hava koşullarına karşı hassasiyeti en aza indirir. Bu, sıcak hava dalgaları sırasında mahsullerin gölgelenmesi ve fırtınalar sırasında rüzgar kesici görevi görmesi gibi hayati önem taşıyan hizmetleri sağlamak için ağaçları ve çalıları tarım sistemlerine entegre eden tarımsal ormancılığa benzer. Her iki uygulama da besin döngüsü yoluyla toprak kalitesinin iyileştirilmesine katkıda bulunur ve sera gazı emisyonlarını azaltmak için karbon tutulmasında çok önemlidir.

Birlikte ekim

Birlikte ekim, aynı tarlada iki veya daha fazla ürünün eş zamanlı olarak yetiştirilmesiyle karakterize edilen köklü bir tarım tekniğidir [16] . Bu uygulama, tek ürün ekimi durumunda yeterince kullanılmayan mevcut kaynaklardan ve ekolojik süreçlerden yararlanarak genel ürün verimliliğini artırmayı amaçlamaktadır. Yakınlarda birden fazla ürün yetiştirerek, birlikte ekim arazi ve kaynakların verimli kullanımını en üst düzeye çıkarır ve sonuçta daha yüksek verimle sonuçlanır [21] .

Birlikte ekim, Avrupa koşullarında yetiştirilen ürünlerin iklime dayanıklılığını güçlendirmenin ilginç bir yolu olabilir. Bunun birçok nedeni var.

Önemli olan, ürün karışımının çeşitliliğidir çünkü birlikte ekim, farklı büyüme modelleri, kök yapıları ve çevresel gereksinimlere sahip ürünlerin bir karışımının yetiştirilmesine olanak tanır. Bu çeşitlilik, kuraklık ve şiddetli yağışlar gibi aşırı hava olaylarıyla ilişkili risklerin azaltılmasına yardımcı olabilir. Örneğin, kuraklığa dayanıklı bir ürün, sulu koşullarda gelişen bir ürünle birlikte ekilebilir, böylece hava koşulları ürünlerden biri için daha az elverişli olduğunda bile bir miktar üretkenlik sağlanır [13] .

Birlikte ekim kaynak verimliliğini artırabilir çünkü suyun, besin maddelerinin ve güneş ışığının daha verimli kullanılmasını sağlar. Bu özellikle iklim değişikliğinin kaynak bulunabilirliği değişkenliğinin artmasına yol açtığı bölgelerde önemlidir. Farklı ürünlerin kaynak ihtiyaçlarını tamamlayarak, birlikte ekimi bu kaynakların daha etkili kullanılmasını sağlayabilir [15] .

İklim değişiklikleri sırasında hastalık ve zararlı yönetimi daha da zorlaşır. Farklı mahsuller zararlıların yaşam döngülerini bozabilir ve hastalıkların yaygınlığını azaltabilir. Bu, kimyasal pestisitlere olan bağımlılığı azaltır ve ürün sağlığının korunmasına yardımcı olur. İklim değişikliği nedeniyle değişen zararlı ve hastalık kalıpları karşısında, birlikte ekim doğal bir savunma mekanizması sağlayabilir [20] .

Uzun vadede bitkisel gıda üretiminin sürdürülebilirliği, toprak sağlığını korumak ve karbon tutma potansiyelini artırmak açısından önemlidir. Ara ziraat uygulandığında, bu teknik toprağın yapısını ve verimliliğini iyileştirerek onu aşırı hava olaylarına karşı daha dayanıklı hale getirebilir. Baklagiller gibi bazı ara ürünler de nitrojeni bağlayarak toprağın sağlığını artırır. Sağlıklı topraklar iklim değişikliğinin yarattığı strese dayanma konusunda daha donanımlıdır. Ayrıca, birlikte ekim nedeniyle toprakta artan organik madde, iklim değişikliğinin hafifletilmesi için gerekli olan karbon tutulumuna katkıda bulunabilir [10] .

Uzun vadeli gıda güvenliği için, iklim değişikliği sıcaklık dalgalanmalarını ve öngörülemeyen hava olaylarını artırabileceğinden, ürün istikrarını korumak önemlidir. Ara ziraatı, değişen koşullar altında bir mahsulün performansı diğerinin düşük performansını telafi edebileceğinden, mahsul veriminin istikrarına yardımcı olabilir [5].

Çiftçilerin gelir kaynaklarının çeşitlendirilmesi nedeniyle ekonomik faydalar da önemlidir, çünkü aynı arazi parçasından birden fazla ürün hasat edebilirler [14]. Bu çeşitlilik, iklimle ilgili olayların neden olduğu ürün başarısızlıklarına veya fiyat dalgalanmalarına karşı finansal bir tampon sağlayabilir.

Sıralı ara ziraatı, şerit ara ziraatı, karışık ara ziraatı, geçişli ara ziraatı ve Tuzak ve uzaklaştırıcı ara ziraatı dahil olmak üzere, her birinin kendine özgü yaklaşımı ve faydaları olan farklı ara ziraatı yöntemleri vardır.

Şekil 1: Ara ziraatı yöntemleri [3]

İki veya daha fazla ürün türünün tek bir tarlada birlikte yetiştirilmesi uygulaması olan ara ziraatı, Avrupa tarımında giderek artan bir öneme sahiptir. Artan biyolojik çeşitlilik, iyileşen toprak sağlığı, azalan hastalık zararlı baskısı ve artan kaynak kullanım verimliliği dahil olmak üzere çok sayıda fayda sunar. Bu yöntem, Avrupa politikasında bir öncelik olan sürdürülebilir ve çevre dostu tarım uygulamalarıyla uyumludur.

Avrupa tarımında ara ziraatın önemi, gıda güvenliğine, iklim dayanıklılığına ve kimyasal girdilerin azaltılmasına katkıda bulunma potansiyeliyle vurgulanmaktadır ve AB sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumludur. Birçok Avrupa ülkesi, araştırma fonu, eğitim ve tarımsal-çevresel planlar dahil olmak üzere çeşitli destek mekanizmaları aracılığıyla ara ziraatı teşvik etmiştir.

Yakında, Avrupa politikasının ara ziraatı gelişimini daha da destekleyecek şekilde gelişmesi bekleniyor. Bu, yaygın benimsenmeyi teşvik etmek için daha açık teşvikler, sübvansiyonlar ve bilgi paylaşım programları içerebilir. Ek olarak, politika değişiklikleri idari süreçleri kolaylaştırmaya ve ara ziraatı uygulamalarını kolaylaştıran bir düzenleyici ortam yaratmaya odaklanabilir. Sonuç olarak, bu politika ayarlamaları, daha sürdürülebilir ve dayanıklı bir Avrupa tarım sektörüne katkıda bulunurken ara ziraatın faydalarını en üst düzeye çıkarmayı amaçlamaktadır.

Tarımsal ormancılık

Entegre ve çeşitlendirilmiş arazi kullanım sistemleri oluşturmak için tarım ve ormancılık tekniklerini birleştiren sürdürülebilir bir arazi yönetimi uygulamasıdır. Tarımsal ormancılık, atmosferik karbonu toprağa bağlama konusunda umut verici bir potansiyele sahip sürdürülebilir bir arazi kullanım sistemidir [1] . Avrupa tarımının iklim değişikliğine karşı direncini artırma ve genel sürdürülebilirliği iyileştirme potansiyeline sahiptir.

Tarımsal ormancılık sistemlerinde dayanıklılık için ürün ve gelir kaynaklarını çeşitlendirmek, ağaç ve farklı ürün türlerinin dinamik bir karışımını sunarak üreticilerin çeşitli ürünler ve gelir akışları elde etmesini sağlar [19]. Bu çeşitlilik, riskleri dağıtarak çiftçilerin değişen iklim koşullarına uyum sağlamasına yardımcı olmak açısından kritik öneme sahiptir.

Bu üretim sisteminde ağaçlar, su tutmanın arttırılmasında ve toprak erozyonunun önlenmesinde çok önemli bir rol oynamaktadır; bu, iklim değişikliğiyle ilişkili kuraklıkların ve yoğun yağış olaylarının etkilerini ele alırken büyük önem taşımaktadır [7] .

Ayrıca, tarımsal ormancılık, ağaç biyokütlesinde karbon depolayarak ve toprağın organik maddesini iyileştirerek, iklim değişikliğini hafifleterek ve sera gazı emisyonlarını azaltarak karbon tutulmasına aktif olarak katkıda bulunur [8] .

Bu sistemler aynı zamanda biyoçeşitliliğin de güvencesi olur ve ekosistemlerin iklim değişikliği karşısında dayanıklılığını güçlendirir. Çeşitli bitki ve ağaç türleri yaban hayatı ve faydalı böcekler için yaşam alanları yaratarak sonuçta zararlı kontrolüne yardımcı olur [11] .

Ayrıca tarımsal ormancılık, ürünler ve hayvanlar için gölge ve barınak sunarak değişen sıcaklık ve yağış düzenlerine uyum sağlamalarını kolaylaştırır [1]. Bu adaptasyonun aşırı hava olaylarına duyarlı bölgelerde özellikle hayati önem taşıdığı kanıtlanmıştır.

Ağaçların tarımsal ormancılık sistemlerine entegre edilmesi toprağın verimliliğini ve yapısını önemli ölçüde geliştirerek onu su stresi ve besin dengesizlikleri gibi iklimle ilgili zorluklara karşı daha dayanıklı hale getirir [6] .

Son olarak, tarımsal ormancılık sistemlerindeki ağaçlar, yerel mikro iklimleri etkili bir şekilde düzenler, aşırı sıcaklıkları düzenler ve rüzgarın ürünlere verdiği zararı azaltır. Bu mikro iklim kontrolü, değişen iklim koşullarında değerlidir [12].

Ağaçların bitkisel ürünler veya hayvanlarla bütünleştirilmesi uygulaması olan tarımsal ormancılık, sayısız faydaları nedeniyle dünya çapında tanınmaktadır. Sürdürülebilir arazi yönetimi ve çevresel zorlukları ele almak, gıda güvenliğini artırmak ve iklim değişikliğini azaltmak için çeşitli şekillerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Tarımsal ormancılık Asya, Afrika, Latin Amerika ve Kuzey Amerika'da, özellikle de gelişmekte olan ülkelerde yaygın olarak uygulanmaktadır [9]. En gelişmiş bölgeler, geleneksel tarım sistemlerine derinlemesine yerleşmiş olan Sahra altı Afrika ve Güneydoğu Asya'yı içermektedir.

Avrupa'da tarımsal ormancılığın tarımsal sürdürülebilirliği artırma, biyolojik çeşitliliği koruma ve ekosistem hizmetleri sağlama potansiyeli giderek daha fazla kabul edilmektedir [4]. Çeşitli Avrupa Birliği (AB) programları ve ulusal politikalar tarımsal ormancılık girişimlerini desteklemektedir. Fransa, İspanya ve Portekiz gibi ülkeler tarımsal ormancılığın teşvik edilmesinde öncü olmuş, benimsenmesini teşvik etmek için sıklıkla mali teşvikler ve teknik yardım sağlamıştır.

Avrupa'nın en umut verici tarımsal ormancılık sistemleri, ağaçları ekilebilir ürünler veya hayvancılıkla bütünleştiren silvoarable ve silvopastoral sistemlerdir [18]. Bu sistemler, biyolojik çeşitliliğin arttırılması, iklim değişikliğine uyum ve tarımsal dayanıklılığın iyileştirilmesine yönelik AB hedefleriyle uyumludur.

Bununla birlikte, Avrupa'da tarımsal ormancılığın tam potansiyelini ortaya çıkarmak için arazi mülkiyeti sorunları ve sınırlı farkındalık gibi çeşitli zorlukların hala ele alınması gerekmektedir. AB'nin 2020 sonrası Ortak Tarım Politikası (CAP), tarımsal ormancılık uygulamalarına yönelik desteği artırmayı ve daha fazla bölgesel kalkınmanın önünü açmayı amaçlamaktadır [4] .

Şekil 3: Tarımsal ormancılık yöntemleri [3]

Tarımsal ormancılık sistemleri, ekosistem hizmetleri açısından birçok fayda sağlayabilir. Ayrıntılar Şekil 4'te sunulmuştur. Genel olarak, ekosistem hizmetleri portföyü, biyolojik çeşitliliğin korunması, iklim değişikliğinin azaltılması, gıda veya yakıt temini veya rekreasyon gibi geniş bir kapsama alanına sahiptir.

Sonuç olarak, birlikte ekim ve tarımsal ormancılık, Avrupa ekim sistemlerinin iklime dayanıklılığını arttırmak için pratik ve kapsamlı çözümler sunmaktadır. Ürünleri çeşitlendiren, biyolojik çeşitliliği koruyan ve karbon tutumuna yardımcı olan bu sürdürülebilir uygulamalar, iklime dirençli tarımın hedefleriyle mükemmel bir uyum içindedir. Ancak, bu faydaları tam olarak gerçekleştirmek için, politika desteği, teknik yardım ve birlikte ekim ve tarımsal ormancılığın Avrupa tarımının benzersiz koşullarına uyarlanmasına yönelik özel yaklaşımları kapsayan ortak bir çaba gerekmektedir.

Kaynakalar

1. Abbas, F., Hammad, H. M., Fahad, S., Cerdà, A., Rizwan, M., Farhad, W., Ehsan, E., Bakhat, H. F. (2017). Agroforestry: a sustainable environmental practice for carbon sequestration under the climate change scenarios—a review. Environmental Science and Pollution Research, 24, 11177-11191.

2. Ajayi, O. C. & Place, F. (2012). Policy support for large-scale adoption of agroforestry practices: experience from Africa and Asia. In Nair, P. K. R., Garrity, D. (Eds.), Agroforestry - the future of global land use. Advances in Agroforestry, vol 9. Springer, Dordrecht. 

3. Burgess, J. A., Cano, M. E. C. & Parkes, B. (2022). The deployment of intercropping and agroforestry as adaptation to climate change. Crop and Environment, 1(2), 145–160.

4. den Herder, M., Moreno, G., Mosquera-Losada, R. M., Palma, J. H. N., Sidiropoulou, A., Santiago Freijanes, J. J., Crous-Duran, J., Paulo, J. A., Tomé, M., Pantera, A., Papanastasis, V. P., Mantzanas, K., Pachana, P., Papadopoulos, A., Plieninger, T. & Burgess, P. J. (2017). Current extent and stratification of agroforestry in the European Union. Agriculture, Ecosystems & Environment, 241, 121–132.

5. Hauggaard-Nielsen, H., Jørnsgaard, B., Kinane, J., & Jensen, E. S. (2008). Grain legume-cereal intercropping: The practical application of diversity, competition and facilitation in arable and organic cropping systems. Renewable Agriculture and Food Systems, 23(1), 3–12.

6. Jonsson, M., Bengtsson, J., Gamfeldt, L., Moen, J. & Snäll, T. (2019). Levels of forest ecosystem services depend on specific mixtures of commercial tree species. Nature Plants, 5(2), 141–147.

7. Jose, S. (2009). Agroforestry for ecosystem services and environmental benefits: an overview. Agroforestry Systems, 76(1), 1–10.

8. Kay, S., Rega, C., Moreno, G., den Herder, M., Palma, J. H. N., Borek, R., Crous-Duran, J., Freese, D., Giannitsopoulos, M., Graves, A., Jäger, M., Lamersdorf, N., Memedemin, D., Mosquera-Losada, R., Pantera, A., Paracchini, M. L., Paris, P., Roces-Díaz, J. V., Rolo, V., Rosati, A., Sandor, M., Smith, J., Szerencsits, E., Varga, A., Viaud, V., Wawer, R., Burgess, P. J. & Herzog, F. (2019). Agroforestry creates carbon sinks whilst enhancing the environment in agricultural landscapes in Europe, Land Use Policy, 83, 581–593.

9. Kiptot, E. & Franzel, S. (2012). Gender and agroforestry in Africa: a review of women’s participation. Agroforestry Systems, 84, 35–58.

10. Kremen, C. & Miles, A. (2012). Ecosystem services in biologically diversified versus conventional farming systems: Benefits, externalities, and trade-offs. Ecology and Society, 17(4), 40.

11. Kumar, B. M. & Nair, P. K. R. (2004). The enigma of tropical homegardens. In Nair, P. K. R., Rao, M. R., Buck, L. E. (Eds.), New vistas in agroforestry. Advances in Agroforestry, vol 1. Springer, Dordrecht.

12. Lasco, R. D., Delfino, R. J. P. & Espaldon, M. L. O. (2014). Agroforestry systems: helping smallholders adapt to climate risks while mitigating climate change. WIREs Climate Change, 5(6), 825–833.

13. Lithourgidis, A. S., Dordas, C. A., Damalas, C. A. & Vlachostergios, D. N. (2011). Annual intercrops: an alternative pathway for sustainable agriculture. Australian Journal of Crop Science, 5(4), 396–410.

14. Maitra, S., Hossain, A., Brestic, M., Skalicky, M., Ondrisik, P., Gitari, H., Brahmachari, K., Shankar, T., Bhadra, P., Palai, J. B.; Jena, J., Bhattacharya, U., Duvvada, S. K., Lalichetti, S. & Sairam, M. (2021). Intercropping—a low input agricultural strategy for food and environmental security. Agronomy, 11(2), 343. 

15. Mobasser, H., Vazirimehr, M. & Rigi, K. (2014). Effect of intercropping on resources use, weed management and forage quality. International Journal of Plant Animal and Environmental Sciences, 4(2), 706–713.

16. Ofori, F. & Stern, W. R. (1987). Cereal-legume intercropping systems. Advances in Agronomy 41, 41–90.

17. Palacios Bucheli, V. J. & Bokelmann, W. (2017). Agroforestry systems for biodiversity and ecosystem services: the case of the Sibundoy valley in the Colombian province of Putumayo. International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services and Management, 13(1), 380–397.

18. Pantera, A., Burgess, P. J., Mosquera Losada, R., Moreno, G., López-Díaz, M. L., Corroyer, N., McAdam, J., Rosati, A., Papadopoulos, A. M., Graves, A., Riquiero Rodríguez, A., Ferreiro-Domínguez, N., Fernándéz Lorenzo, J. L., González-Hernández, M. P., Papanastasis, V. P., Mantzanas, K., Van Lerberghe, P. & Malignier, N. (2018). Agroforestry for high value tree systems in Europe. Agroforestry Systems, 92, 944–959.

19. Puri, S., Nair, P. K. R. (2004). Advances in agroforestry. Agroforestry Systems, 61-62(1), 437-452.

20. Tilman, D., Cassman, K. G., Matson, P. A., Naylor, R. & Polasky, S. (2002). Agricultural sustainability and intensive production practices. Nature, 418(6898), 671–677.

21. Willey, R. W. & Rao, M. R. (1980). A competitive ratio for quantifying competition between intercrops. Experimental Agriculture, 16(2), 117–125.